Sinds februari 2025 verplicht de Europese AI-verordening bedrijven om iets te doen aan de AI-geletterdheid van hun medewerkers. Veel bedrijven maakten daar een trainingsplicht met certificaat van. Sinds 27 juli 2026 geldt een nieuwe versie van artikel 4. Die is duidelijker en op één punt milder. De verplichting zelf blijft echter bestaan, ook voor bedrijven die alleen ChatGPT of Copilot gebruiken.
Dit artikel laat zien wat er veranderd is, wat hetzelfde is gebleven en hoe een kleine of middelgrote onderneming de verplichting met beperkte inspanning nakomt. Transparantie: bij het schrijven heeft een AI-assistent ons ondersteund. Stand: 17 november 2026. Dit artikel is geen juridisch advies.
Het belangrijkste in het kort
- Nieuwe versie sinds 27 juli 2026: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van de AI-geletterdheid van hun personeel te ondersteunen. Een bepaald niveau per persoon hoeven ze niet te garanderen.
- Wie het betreft: elk bedrijf dat AI beroepsmatig gebruikt, dus ook bij het schrijven van teksten met ChatGPT of analyses met Copilot.
- Wat niet vereist is: geen certificaat, geen standaardtraining, geen AI-functionaris, geen bewijs van competentie per persoon.
- Wat aanbevolen wordt: behoefte bepalen, passende maatregelen nemen, alles documenteren en regelmatig opfrissen.
- Toezicht: nationale autoriteiten in elke EU-lidstaat; in Duitsland bijvoorbeeld de Bundesnetzagentur.
In dit artikel
Oude en nieuwe tekst vergeleken
De Digital Omnibus voor AI is Verordening (EU) 2026/1744. Die werd op 24 juli 2026 in het Publicatieblad gepubliceerd en geldt sinds 27 juli 2026. Artikel 4 is daarmee volledig vervangen.
| Versie tot 26-07-2026 | Versie sinds 27-07-2026 | |
|---|---|---|
| Verplichting | maatregelen nemen om zoveel mogelijk te waarborgen dat het personeel over een toereikend niveau van AI-geletterdheid beschikt | maatregelen nemen om de ontwikkeling van de AI-geletterdheid van het personeel te ondersteunen |
| Doel | toereikend niveau | ondersteuning van de ontwikkeling, uitdrukkelijk geen gegarandeerd niveau per persoon |
| Betrokken personen | personeel en andere personen die namens het bedrijf met AI-systemen werken | ongewijzigd |
| Rekening houden met | voorkennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext, betrokken personen | ongewijzigd |
| Nieuw | – | de Commissie en de lidstaten ondersteunen bedrijven, vooral het mkb, bijvoorbeeld met praktijkvoorbeelden |
Kort gezegd: een resultaatsverplichting is een verplichting tot passende maatregelen geworden. Dat haalt druk weg, want niemand hoeft meer aan te tonen dat elke persoon een bepaald niveau heeft bereikt.
Wat hetzelfde is gebleven
- De verplichting blijft. Artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025 en is niet afgeschaft.
- De groep betrokkenen is gelijk. Het gaat om aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Gebruiksverantwoordelijke is elk bedrijf dat een AI-systeem beroepsmatig gebruikt. Daaronder vallen ook freelancers en dienstverleners die namens u met AI werken.
- De maatregelen moeten passen. Voorkennis van medewerkers, het doel van het gebruik en de mensen die door de resultaten worden geraakt, blijven een rol spelen. Wie AI inzet voor de selectie van sollicitanten, heeft meer nodig dan wie socialemediateksten opstelt.
- Er is toezicht. Elke lidstaat heeft nationale autoriteiten aangewezen. In Duitsland is sinds eind juli 2026 de Bundesnetzagentur bevoegd.
De AI-verordening voorziet niet in een eigen boete voor overtredingen van artikel 4. De Duitse Bundesnetzagentur wijst er wel op dat een gebrek aan AI-geletterdheid kan gelden als schending van de zorgplicht, vooral als daardoor schade ontstaat. Dat betreft bijvoorbeeld de aansprakelijkheid tegenover klanten.
Aanbevelingen van een toezichthouder
De Duitse Bundesnetzagentur beschrijft op haar pagina over AI-geletterdheid drie bouwstenen. Ook in andere EU-landen zijn ze een bruikbare leidraad:
- Behoefte bepalen: wie werkt met welke AI-systemen, waarvoor, en welke kansen en risico’s zijn er?
- Maatregelen vormgeven: de eigen rol verduidelijken, rekening houden met voorkennis en taken, context en risico van het systeem meenemen, doelen en verantwoordelijken vastleggen.
- Documenteren, evalueren, opfrissen: maatregelen, inhoud, deelnemers en periode vastleggen, regelmatig controleren en waar nodig aanscherpen.
Voor de inhoud stelt zij een opbouw in stappen voor: eerst basiskennis over data en AI met kansen en risico’s, dan de eigen rol en de juridische inbedding, ten slotte verdieping per rol. Een bepaalde vorm schrijft de verordening niet voor. Zelfstudie, workshops of programma’s in meerdere stappen zijn mogelijk, intern of extern.
Wat „maatregelen” in het mkb betekent
De meeste kleine en middelgrote bedrijven gebruiken AI voor teksten, onderzoek, samenvattingen, beelden of analyses. Voor dat dagelijks gebruik volstaat vaak een slanke oplossing per rol:
| Rol | Passende maatregel | Typische inhoud |
|---|---|---|
| Iedereen die AI gebruikt | korte basistraining, 2 tot 4 uur | hoe taalmodellen werken, fouten en verzonnen feiten herkennen, geen vertrouwelijke gegevens invoeren, resultaten controleren |
| Teams met vaste AI-processen, bijv. marketing of sales | praktijkgerichte workshop over de eigen tools | goede instructies schrijven, bronnen controleren, AI-content labelen, auteursrecht |
| Verantwoordelijken voor een AI-tool, bijv. IT of directie | verdieping in selectie, instellingen en contracten | gegevensbescherming en verwerkersovereenkomsten, toegangsrechten, interne AI-richtlijn |
| Externen die namens u AI gebruiken | verwijzing naar uw regels, vastleggen in het contract of via een bevestiging | uw AI-richtlijn, omgang met klantgegevens |
Een korte interne AI-richtlijn helpt ook: welke tools toegestaan zijn, welke gegevens er niet in horen en wie het aanspreekpunt is. Hoe u AI stap voor stap invoert, leest u in ons artikel AI invoeren in uw onderneming: de eerste stap. Wat u bij AI-content in marketing moet labelen, leest u in ons artikel over de labelplicht volgens art. 50 (in het Duits).
Documentatie in vier bouwstenen
De Bundesnetzagentur raadt aan de maatregelen goed te documenteren, zodat u op elk moment kunt laten zien dat u aan artikel 4 voldoet. Een eenvoudige tabel volstaat:
- Overzicht: welke AI-tools worden gebruikt, door wie en waarvoor?
- Maatregelen: welke trainingen, workshops of materialen waren er, met welke inhoud?
- Deelname: wie heeft wanneer deelgenomen? Een deelnemerslijst of een korte notitie is genoeg.
- Evaluatie: wanneer wordt opgefrist, bijvoorbeeld eens per jaar of bij een nieuwe tool?
Een certificaat is daarvoor niet nodig. Deelnamebewijzen zijn toch nuttig, omdat ze de documentatie vergemakkelijken.
Gratis ondersteuning
- AI-bureau van de EU: webinars, veelgestelde vragen en praktijkvoorbeelden over AI-geletterdheid.
- European Digital Innovation Hubs: advies, tests en informatie over subsidies in alle EU-landen.
- Nationale autoriteiten: in Duitsland bijvoorbeeld de AI-servicedesk van de Bundesnetzagentur met richtlijnen, veelgestelde vragen en een contactformulier.
- Onlinecursussen: bijvoorbeeld de gratis cursus Elements of AI, ook in het Nederlands.
Veelgestelde vragen
Geldt artikel 4 ook als we alleen ChatGPT gebruiken?
Ja. Wie een AI-systeem beroepsmatig gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke in de zin van de AI-verordening. Dat geldt ook voor algemene tools zoals ChatGPT, Copilot of Gemini. Zuiver persoonlijk, niet-beroepsmatig gebruik valt erbuiten.
Hebben onze medewerkers een certificaat nodig?
Nee. Een certificaat of een bepaalde training is niet verplicht. Waar het om gaat, is dat u passende maatregelen neemt en dat navolgbaar vastlegt.
Dreigen er boetes als we niets doen?
De AI-verordening voorziet niet in een eigen boete voor artikel 4. Een gebrek aan AI-geletterdheid kan echter gelden als schending van de zorgplicht, bijvoorbeeld als een AI-fout schade veroorzaakt. Daarnaast gelden verplichtingen uit andere wetten, zoals de AVG.
Is een eenmalige training genoeg?
Als start wel, op termijn waarschijnlijk niet. AI-tools veranderen snel. De Bundesnetzagentur raadt aan maatregelen regelmatig te evalueren en op te frissen.
Conclusie
De nieuwe versie van artikel 4 maakt de verplichting tot AI-geletterdheid beter hanteerbaar: maatregelen in plaats van een gegarandeerd niveau, geen certificaat, vrije keuze van de vorm. Bedrijven die AI gebruiken, moeten toch in actie komen. Breng in kaart wie waarmee werkt, train passend bij de rol, leg het vast in een eenvoudige tabel en fris het regelmatig op. Daar profiteert niet alleen de compliance van, maar vooral de kwaliteit van de resultaten.
Wilt u uw team praktijkgericht voorbereiden? Onze workshop „AI invoeren in uw onderneming” behandelt basis, praktijk en regels in een halve dag, met een deelnamebewijs voor uw documentatie. Of plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Bronnen (stand 17 november 2026): Verordening (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus voor AI), EUR-Lex; Bundesnetzagentur, KI-Kompetenz (in het Duits); AI Act Monitor, Article 4 is now clearly a duty to take measures; Interface, AI literacy policy brief; ainora, EU AI Act Article 4. Let op: dit artikel geeft een algemeen overzicht en is geen juridisch advies.
